Yug Antt

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਥਾ 1847–48 ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਮੁਦਕੀ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੇ ਸਬਰਾਓ ਵਰਗੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਮਿਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉਥਲ–ਪੁਥਲ ਭਰੇ ਸਾਬਤ ਹੋਏ। ਮਹਾਰਾਜ ਖ਼ੜਕ ਸਿੰਘ, ਕੁੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੁੱਤਰ – ਸਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹੱਲੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੇ। ਤਖ਼ਤ ਲਈ ਚਲੀਆਂ ਚਾਲਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਤੇ ਦਗ਼ਾਬਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਮਾਂ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਲਸਾਵਾਂ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਦਰਦਨਾਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਮਾਰਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਢੇਰੀ ਢਹਿ ਗਈ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ।