Bol Mardania

“ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ” ਜਸਬੀਰ ਮੰਡ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਨਾਵਲ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਹਨ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਨੇ ਵਰਗੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੁਝ ਝਲਕੀਆਂ ਵੀ ਪਾਠਕ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਪਾਠਕ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਪਰ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾਵਲ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, “ਬੋਲ ਮਰਦਾਨਿਆ ” ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਯਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਨੇੜਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।