Haddin Bethe Pind

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕ ਹਕੀਕਤ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਦ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਪੰਨਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਉਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਜੀਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਹਿੰਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ — ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਐਸੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਨੇ ਮਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੀ ਥਾਂ ਅੰਸੂ ਖਵਾਏ। ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ-ਦੋ ਮੌਤਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲੋਕ ਅਪਣਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਭਿੜਕੀਆਂ ‘ਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਇਤੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਵਰਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਹਿਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜੱਟੀਣਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਅਰਮਾਨ, ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਅਕੜ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਚੀਖਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਈ ਪਾਸੇ ਕਿਤਾਬ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ, ਹੱਲ ਦੀ ਰੇਖ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਝਾੜੂਆਂ ਅਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਹੰਢਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੁਖ ਭਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰ, ਕਿਸਾਨ, ਔਰਤ, ਬੱਚਾ — ਹਰ ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਰਚਨਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਂਝ, ਰੀਤਾਂ, ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਰਥੀ ਸਮਾਜਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ, ਦਰਦਨਾਕ ਤੇ ਸਚੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਜ ਦੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਵੀ ਥਿੱਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।