Jangal De Sher

ਜੰਗਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਨਵੇਂ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਨਰੋਏ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਹੁਨਰਮੰਦ ਦਸਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਥੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਮਿਲਾਵਟ, ਸਾਂਝ ਤੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। “ਅੱਗ ਕਦੋਂ ਪੈਦੀ ਹੋਈ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲੀ?” – ਇਹ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਚੀਨ ਦੇ ਪੀਕਿੰਗ ਤੋਂ 30 ਕਿ.ਮੀ. ਦੂਰ ਚਾਉ ਕਾਓ ਤੀਨ ਗਾਰਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਸੁਆਹ ਮਿਲੀ ਹੈ।
ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੀ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਰੰਭਕ ਦੌਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਈਵੋਲੂਸ਼ਨ, ਸਾਂਝੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ।