Khaak Jed Na Koi

ਇਹ ਨਾਵਲ “ਅੰਨਦਾਤਾ” ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਬਿਗੜਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁੱਖਦਾਈ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਫਸਲ ਆਪ ਹੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਛੋਟੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਰਾਹ ਤਲਾਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਉਸਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਨਾਵਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।