Rohi Da Ful
$2.11
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਦੀ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਰਮਈ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Rohi Da Ful
$2.11
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਦੀ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਰਮਈ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Dharti Dhak Singh
$2.11
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਦੀ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਰਮਈ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Dharti Dhak Singh
$2.11
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਦੀ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਰਮਈ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Bulleh Shah-Jeevan Ate Rachna
$4.23
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਲਾਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਤਾਲੀਮ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਸ਼ਾਹ ਇਨਾਇਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਵਜੂਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਉਪਰ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨੀ, ਨਵ-ਅਫ਼ਲਾਤੂਨੀ, ਅਲਿਆਤੀ, ਬੋਧੀ, ਜੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ। ਵਾਧਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚਿੰਤਨ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਖਾਲਸ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਲਾਮ ਦਾ ਖਾਲਸ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ-ਪਾਠ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਤਨਾਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਬੇਧਿਆਨੀ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਬੁੱਲੇ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਆਏ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਨੋਟ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਫ਼ੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤਕ ਸਾਡੀ ਰਸਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਲਾਮ ਬਾਰੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ
Bulleh Shah-Jeevan Ate Rachna
$4.23
ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਲਾਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਤਾਲੀਮ ਅਤੇ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਸ਼ਾਹ ਇਨਾਇਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਨਿੱਠ ਕੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾਮ ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਵਜੂਦੀ ਸੂਫ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਉਪਰ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨੀ, ਨਵ-ਅਫ਼ਲਾਤੂਨੀ, ਅਲਿਆਤੀ, ਬੋਧੀ, ਜੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ। ਵਾਧਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚਿੰਤਨ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਸੂਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਖਾਲਸ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾਈ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਲਾਮ ਦਾ ਖਾਲਸ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ-ਪਾਠ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾ. ਜਗਤਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਤਨਾਂ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਅਧਿਐਨ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਤੀ ਗਈ ਬੇਧਿਆਨੀ ਵੱਲ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਬੁੱਲੇ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਲਾਮ ਵਿਚ ਆਏ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਹਵਾਲਿਆਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਨੋਟ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਮੁੱਲਵਾਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੂਫ਼ੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤਕ ਸਾਡੀ ਰਸਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਲਾਮ ਬਾਰੇ ਅਸਲੋਂ ਨਵੀਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
- ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ
Oh Jo Khushwant Singh Si
$2.64
ਵਾਕਿਆ ਹੀ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਗੁਸਤਾਖੀ ਵਾਲੀ ਹਾਸਰਸ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਜਸ਼ਨ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੰਡੋਮ, ਪੈੱਨ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੇ-ਉਸਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪੱਖ ਖੁਦ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਰੂਪੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਾਂਜੀ ਲਾਲ
ਉਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਪਰ, ਉਹ ਲੰਪਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ੋਭਾ ਡੇਅ
ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਿੰਨਤਾ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਚਸਕਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।
ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਜੇਕਰ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਮਰਜੰਸੀ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸਨੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ
ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਕਾਬਿਲ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।
ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਤਾ
Oh Jo Khushwant Singh Si
$2.64
ਵਾਕਿਆ ਹੀ, ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਗੁਸਤਾਖੀ ਵਾਲੀ ਹਾਸਰਸ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਜਸ਼ਨ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੰਡੋਮ, ਪੈੱਨ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣੇ-ਉਸਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪੱਖ ਖੁਦ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਰੂਪੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਤੀਕ ਕਾਂਜੀ ਲਾਲ
ਉਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ? ਪਰ, ਉਹ ਲੰਪਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਮੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ੋਭਾ ਡੇਅ
ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਿੰਨਤਾ ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਭਰਪੂਰ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਚਸਕਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।
ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਜੇਕਰ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਮਰਜੰਸੀ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸਨੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।
ਰਾਮਚੰਦਰ ਗੁਹਾ
ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਵਿਚਲੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਨਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਕਾਬਿਲ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।
ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਤਾ
Tera Keea Meetha Laage
$2.64
Chaldi Vaheer
$2.64
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਦੀ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਰਮਈ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Chaldi Vaheer
$2.64
ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਦ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਸਿਖਰ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਨਾ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸਦੀ ਸਰਲ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਸੂਰਜ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਜਾਦੂ ਬਖੇਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਰਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਰਮਈ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੋਰ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੈ। ਸਹਿਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਾਠਕ ਉਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਇਉ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਸਰੋਤ ਵਾਂਗ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪਾਠਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਲੇਖਕ ਪਾਠਕ ਤੋਂ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੇਖਕ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸੇ ਦੇ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਉਚੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।